Irem
New member
Papatya Bir Tür İsmi Midir? Yoksa Beyaz Yapraklı Koca Bir Aile Mi?
Çocukken doğada gördüğümüz her beyaz çiçeğe “papatya” deyip geçiyorduk. Hatta iş biraz daha ileri giderse, ortasındaki sarı kısmı görünce teşhis tamamlanmış sayılıyordu: “Beyaz yaprak, sarı göbek = papatya.” Botanikçiler bu özgüvenimizi görse muhtemelen sessizce gözlüklerini düzeltip “Bir dakika…” derdi.
Çünkü işin aslı, “papatya” tek başına belirli bir bitki türünün bilimsel adı değildir. Günlük dilde çeşitli papatya görünümlü bitkiler için kullanılan ortak bir addır. Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında Matricaria chamomilla “hakiki papatya” olarak geçerken, başka kaynaklarda Matricaria recutita adıyla da karşılaşabiliyoruz. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Yani “Papatya hangi türdür?” sorusunun cevabı, aslında “Hangi papatyadan bahsediyoruz?” sorusunu sormadan verilemiyor.
Papatya Bir Tür Değilse Tam Olarak Nedir?
Botanikte bitkileri sınıflandırırken familya, cins ve tür gibi farklı basamaklar kullanılıyor. Papatya meselesindeki karışıklığın temelinde de günlük isimlerle bilimsel isimlerin aynı şey olmaması yatıyor.
Papatyagiller olarak bilinen Asteraceae familyası oldukça geniş bir bitki grubudur. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında bu familyanın çok sayıda cins ve tür içerdiği, papatya olarak bilinen bazı bitkilerin de bu familya içerisinde yer aldığı belirtiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı
Burada önemli ayrım şu:
Papatya = günlük kullanımda ortak ad
Matricaria = bir cins adı
Matricaria chamomilla = belirli bir bilimsel tür adı
Dolayısıyla “papatya bir tür ismidir” demek botanik açıdan fazla genelleyici olur. “Papatya, çeşitli bitkiler için kullanılan yaygın bir addır” demek çok daha doğru bir yaklaşım.
Forumda bir arkadaş “Papatya zaten bitkinin adı, daha neyi tartışıyoruz?” diyebilir. Haklı gibi görünüyor ama botanik burada küçük bir sürpriz hazırlıyor. Çünkü halk arasında kullanılan isim ile bilimsel sınıflandırma aynı mantıkla çalışmıyor.
Bir Çiçeğin Adı Neden Bu Kadar Karışabiliyor?
Çünkü insanlar bitkileri çoğunlukla görünüşlerine göre adlandırıyor.
Beyaz taç yapraklar…
Sarı merkez…
İnce gövde…
Biraz da “Çocukluğumuzun kır çiçeği” havası…
Sonra bütün bunlar tek kelimede birleşiyor: papatya.
Oysa bilim insanı için yalnızca görüntü yeterli değil. Bitkinin yaprak yapısı, çiçek durumunun özellikleri, gövdesi, meyvesi, tohumu ve diğer morfolojik özellikleri gibi birçok ayrıntı dikkate alınabiliyor.
Hatta Asteraceae familyasının çiçek yapısı ilk bakışta düşündüğümüzden daha ilginç. Dışarıdan tek bir çiçek gibi görünen yapı, aslında çok sayıda küçük çiçeğin bir araya gelmesiyle oluşabiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Asteraceae açıklamalarında bu yapı “kapitulum” olarak tanımlanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı
Yani çocukken “Şu papatyaya bak” dediğimiz şey, botanik açıdan bakıldığında küçük bir çiçek topluluğu olabilir.
Doğa resmen “Tek çiçek sandın, değil mi?” diye bizi kandırmış.
Peki Hakiki Papatya Hangisi?
Burada karşımıza Matricaria chamomilla çıkıyor. Türkiye'deki resmi tarım kaynaklarında bu bitki “hakiki papatya” adıyla yer alıyor ve Asteraceae familyasında gösteriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Mayıs papatyası veya tıbbi papatya gibi adlarla da karşılaşmak mümkün. Bir Tarım ve Orman Bakanlığı araştırma yayını, tıbbi papatyayı Matricaria recutita olarak ele alıyor ve Türkiye'de adi papatya, tıbbi papatya veya babunç gibi farklı adlarla bilindiğini belirtiyor. Tarım ve Orman Araştırma
İşte burada forum tartışmalarının vazgeçilmez cümlesi ortaya çıkıyor:
“Bir dakika, Matricaria chamomilla mı Matricaria recutita mı?”
Bu sorunun ortaya çıkması bile bitki adlandırmasının neden bazen kafa karıştırdığını gösteriyor. Bitkilerin bilimsel adlandırmalarında sınıflandırma ve adlandırma tarih boyunca değişebildiği için eski ve yeni kaynaklarda farklı isimlerle karşılaşmak mümkün.
Dolayısıyla internette bir yerde bir isim, başka yerde başka bir isim görmek otomatik olarak “Biri yanlış yazmış” anlamına gelmeyebilir.
Papatya Deyince Neden Tek Bir Bitki Hayal Ediyoruz?
Çünkü günlük dil pratik olmak zorunda.
Kimse piknikte arkadaşına:
“Şurada Asteraceae familyasına ait, morfolojik özellikleri itibarıyla şu cinse yaklaşan bir bitki görüyorum.”
demiyor.
Deseydi piknik bitmeden arkadaş grubu dağılırdı.
Bunun yerine:
“Bak papatya!”
diyoruz.
Günlük isimlerin avantajı tam da burada. İnsanlar arasında iletişimi kolaylaştırıyorlar. Fakat bilimsel araştırma, tarım, eczacılık, botanik veya bitki teşhisi söz konusu olduğunda yalnızca ortak ada güvenmek sorun yaratabiliyor.
Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bitki koruma veri tabanında “hakiki papatya” Matricaria chamomilla olarak ayrı bir bitki şeklinde kayıtlı. Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı
Bu ayrım özellikle tarımsal uygulamalarda önemli. Çünkü “papatya” deyip geçmek yerine hangi türün söz konusu olduğunu bilmek gerekiyor.
Erkekler ve Kadınlar Papatyayı Farklı Mı İnceler?
Burada konuya biraz mizah katalım ama klasik “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” klişesine saplanmadan.
Bir botanik gezisinde farklı insanların papatyaya yaklaşımı gerçekten ilginç olabilir.
Mesela Ahmet bitkiyi görünce:
“Bu ne? Boyu kaç santim? Nerede yetişiyor? Toprağı nasıl? Tohumu var mı?”
diye sorabilir.
Elif ise:
“Çok güzelmiş. Arılar da geliyor mu? Bahçeye diksek yaşar mı? Geçen yıl gördüğüm çiçeğe benziyor.”
diyebilir.
Bir başka erkek doğrudan telefonunu çıkarıp bilimsel adını arayabilirken, başka bir kadın “Bu çiçek çocukken babaannemin bahçesinde vardı” diyebilir.
Çocukken doğada gördüğümüz her beyaz çiçeğe “papatya” deyip geçiyorduk. Hatta iş biraz daha ileri giderse, ortasındaki sarı kısmı görünce teşhis tamamlanmış sayılıyordu: “Beyaz yaprak, sarı göbek = papatya.” Botanikçiler bu özgüvenimizi görse muhtemelen sessizce gözlüklerini düzeltip “Bir dakika…” derdi.
Çünkü işin aslı, “papatya” tek başına belirli bir bitki türünün bilimsel adı değildir. Günlük dilde çeşitli papatya görünümlü bitkiler için kullanılan ortak bir addır. Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında Matricaria chamomilla “hakiki papatya” olarak geçerken, başka kaynaklarda Matricaria recutita adıyla da karşılaşabiliyoruz. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Yani “Papatya hangi türdür?” sorusunun cevabı, aslında “Hangi papatyadan bahsediyoruz?” sorusunu sormadan verilemiyor.
Papatya Bir Tür Değilse Tam Olarak Nedir?
Botanikte bitkileri sınıflandırırken familya, cins ve tür gibi farklı basamaklar kullanılıyor. Papatya meselesindeki karışıklığın temelinde de günlük isimlerle bilimsel isimlerin aynı şey olmaması yatıyor.
Papatyagiller olarak bilinen Asteraceae familyası oldukça geniş bir bitki grubudur. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında bu familyanın çok sayıda cins ve tür içerdiği, papatya olarak bilinen bazı bitkilerin de bu familya içerisinde yer aldığı belirtiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı
Burada önemli ayrım şu:
Papatya = günlük kullanımda ortak ad
Matricaria = bir cins adı
Matricaria chamomilla = belirli bir bilimsel tür adı
Dolayısıyla “papatya bir tür ismidir” demek botanik açıdan fazla genelleyici olur. “Papatya, çeşitli bitkiler için kullanılan yaygın bir addır” demek çok daha doğru bir yaklaşım.
Forumda bir arkadaş “Papatya zaten bitkinin adı, daha neyi tartışıyoruz?” diyebilir. Haklı gibi görünüyor ama botanik burada küçük bir sürpriz hazırlıyor. Çünkü halk arasında kullanılan isim ile bilimsel sınıflandırma aynı mantıkla çalışmıyor.
Bir Çiçeğin Adı Neden Bu Kadar Karışabiliyor?
Çünkü insanlar bitkileri çoğunlukla görünüşlerine göre adlandırıyor.
Beyaz taç yapraklar…
Sarı merkez…
İnce gövde…
Biraz da “Çocukluğumuzun kır çiçeği” havası…
Sonra bütün bunlar tek kelimede birleşiyor: papatya.
Oysa bilim insanı için yalnızca görüntü yeterli değil. Bitkinin yaprak yapısı, çiçek durumunun özellikleri, gövdesi, meyvesi, tohumu ve diğer morfolojik özellikleri gibi birçok ayrıntı dikkate alınabiliyor.
Hatta Asteraceae familyasının çiçek yapısı ilk bakışta düşündüğümüzden daha ilginç. Dışarıdan tek bir çiçek gibi görünen yapı, aslında çok sayıda küçük çiçeğin bir araya gelmesiyle oluşabiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Asteraceae açıklamalarında bu yapı “kapitulum” olarak tanımlanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı
Yani çocukken “Şu papatyaya bak” dediğimiz şey, botanik açıdan bakıldığında küçük bir çiçek topluluğu olabilir.
Doğa resmen “Tek çiçek sandın, değil mi?” diye bizi kandırmış.
Peki Hakiki Papatya Hangisi?
Burada karşımıza Matricaria chamomilla çıkıyor. Türkiye'deki resmi tarım kaynaklarında bu bitki “hakiki papatya” adıyla yer alıyor ve Asteraceae familyasında gösteriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Mayıs papatyası veya tıbbi papatya gibi adlarla da karşılaşmak mümkün. Bir Tarım ve Orman Bakanlığı araştırma yayını, tıbbi papatyayı Matricaria recutita olarak ele alıyor ve Türkiye'de adi papatya, tıbbi papatya veya babunç gibi farklı adlarla bilindiğini belirtiyor. Tarım ve Orman Araştırma
İşte burada forum tartışmalarının vazgeçilmez cümlesi ortaya çıkıyor:
“Bir dakika, Matricaria chamomilla mı Matricaria recutita mı?”
Bu sorunun ortaya çıkması bile bitki adlandırmasının neden bazen kafa karıştırdığını gösteriyor. Bitkilerin bilimsel adlandırmalarında sınıflandırma ve adlandırma tarih boyunca değişebildiği için eski ve yeni kaynaklarda farklı isimlerle karşılaşmak mümkün.
Dolayısıyla internette bir yerde bir isim, başka yerde başka bir isim görmek otomatik olarak “Biri yanlış yazmış” anlamına gelmeyebilir.
Papatya Deyince Neden Tek Bir Bitki Hayal Ediyoruz?
Çünkü günlük dil pratik olmak zorunda.
Kimse piknikte arkadaşına:
“Şurada Asteraceae familyasına ait, morfolojik özellikleri itibarıyla şu cinse yaklaşan bir bitki görüyorum.”
demiyor.
Deseydi piknik bitmeden arkadaş grubu dağılırdı.
Bunun yerine:
“Bak papatya!”
diyoruz.
Günlük isimlerin avantajı tam da burada. İnsanlar arasında iletişimi kolaylaştırıyorlar. Fakat bilimsel araştırma, tarım, eczacılık, botanik veya bitki teşhisi söz konusu olduğunda yalnızca ortak ada güvenmek sorun yaratabiliyor.
Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bitki koruma veri tabanında “hakiki papatya” Matricaria chamomilla olarak ayrı bir bitki şeklinde kayıtlı. Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı
Bu ayrım özellikle tarımsal uygulamalarda önemli. Çünkü “papatya” deyip geçmek yerine hangi türün söz konusu olduğunu bilmek gerekiyor.
Erkekler ve Kadınlar Papatyayı Farklı Mı İnceler?
Burada konuya biraz mizah katalım ama klasik “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” klişesine saplanmadan.
Bir botanik gezisinde farklı insanların papatyaya yaklaşımı gerçekten ilginç olabilir.
Mesela Ahmet bitkiyi görünce:
“Bu ne? Boyu kaç santim? Nerede yetişiyor? Toprağı nasıl? Tohumu var mı?”
diye sorabilir.
Elif ise:
“Çok güzelmiş. Arılar da geliyor mu? Bahçeye diksek yaşar mı? Geçen yıl gördüğüm çiçeğe benziyor.”
diyebilir.
Bir başka erkek doğrudan telefonunu çıkarıp bilimsel adını arayabilirken, başka bir kadın “Bu çiçek çocukken babaannemin bahçesinde vardı” diyebilir.