Deniz
New member
Ama burada “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye cetvelle insan ölçmeye kalkmak oldukça hatalı olur.
Çünkü aynı masada sözlük uzmanı bir kadın da olabilir, kelimenin arkasındaki sosyal anlamı tartışan bir erkek de.
Hatta gruptaki en stratejik kişi şiir yazan üniversite öğrencisi olabilirken, en empatik kişi kelimeyi beş saniyede araştırıp:
“Bunu birine söylerken dikkat edelim, eski ve bugün pek kullanılmıyor”
diyen mühendis olabilir.
İnsanları kategoriye koymak kolaydır; insanları gerçekten tanımak biraz daha fazla emek ister.
Kelimenin Bugünkü Kullanımında Neden Dikkatli Olmak Gerekir?
Bir kelimenin sözlük anlamını bilmek, onu her ortamda rahatlıkla kullanabileceğimiz anlamına gelmez.
“Cinsilatif” bunun güzel bir örneği.
Kelime tarihî olarak kadın ve güzel/alımlı kadın anlamında kullanılmış olsa da modern Türkçede doğal ve yaygın bir hitap biçimi değildir. Üstelik insanları yalnızca fiziksel özellikleri üzerinden tanımlayan ifadeler, bağlama göre rahatsız edici veya küçültücü algılanabilir.
Bu nedenle kelimenin tarihini bilmek ile onu günlük konuşmaya taşımak arasında fark vardır.
Bir roman incelemesinde, eski bir metni açıklarken veya dil tarihi üzerine konuşurken “cinsilatif” oldukça anlamlı bir kelime olabilir.
Fakat iş yerinde yeni tanıştığınız birine:
“Merhaba, oldukça cinsilatif görünüyorsunuz.”
demek...
Açıkçası kelime bilgisi göstermek için biraz fazla riskli bir yöntem.
İnsan kaynakları departmanının sözlük bilgisiyle pek ilgilenmeyebileceğini de hesaba katmak gerekir.
Eski Metinlerde Cinsilatif Kullanımı
Kelimenin tarihî bağlamını görmek açısından eski metinler oldukça değerli.
TDK tarafından yayımlanan Sevda Peşinde adlı metinde “cinsilatif” kelimesi dipnotla açıklanıyor ve “tatlı cins, kadın” biçimindeki tarihî kullanım bağlamı veriliyor. Metnin devamında kadın karakterin fiziksel özellikleri ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Türk Dil Kurumu
Bu bize önemli bir şey gösteriyor: Kelimelerin anlamı sadece sözlük maddesinde değil, kullanıldıkları metnin içinde de anlaşılır.
Bir kelimeyi tek başına görmek başka, bir paragrafın içinde görmek başkadır.
Bu yüzden eski kelimeleri araştırırken sadece “Ne demek?” sorusunu değil, şu soruları da sormak gerekir:
Kim kullanmış?
Kime söylemiş?
Hangi dönemde söylemiş?
Metnin amacı neymiş?
Kelime gerçekten övgü mü ifade ediyor, yoksa bağlama göre başka bir anlam mı taşıyor?
İşte dil araştırmasını eğlenceli yapan taraf da burası.
Cinsilatif ile Benzer Anlamlı Kelimeler Arasında Ne Fark Var?
“Güzel”, “alımlı”, “zarif”, “hoş”, “güzel kadın” gibi ifadeler cinsilatifin anlam alanına yaklaşabilir. Ancak birebir eş anlamlı olduklarını söylemek her durumda doğru olmaz.
Örneğin “zarif” bir insanın davranışını, üslubunu veya görünüşünü anlatabilir.
“Alımlı” daha çok dikkat çekici bir çekicilik ifade eder.
“Güzel” ise çok daha genel bir kelimedir.
“Cinsilatif” ise tarihî kullanımında özellikle kadın ve güzel/alımlı kadın anlamını taşıyan daha eski, bugün yaygın olmayan bir sözcüktür. kelimeler.gen.tr+1
Dolayısıyla kelimeyi modern bir eş anlamlı gibi düşünmek yerine, tarihî ve edebî bir kelime olarak değerlendirmek daha sağlıklı olur.
Forumda Cinsilatif Kelimesini Görürseniz Ne Yapmalısınız?
Bir forumda biri “cinsilatif” yazdı diyelim.
İlk tepki:
“Bu ne?”
olabilir.
İkinci tepki:
“Kesin yazım hatası.”
Üçüncü tepki:
“Yok arkadaşlar, gerçekten kelimeymiş.”
Ve beş dakika sonra konu artık kelimenin anlamından çıkıp Osmanlıca kelimeler, eski romanlar ve “Bunu kim neden kullanmış?” tartışmasına dönüşebilir.
Aslında internet forumlarının güzelliği de biraz burada.
Bir kelime ortaya atılır.
Biri anlamını araştırır.
Başka biri eski bir metinden örnek bulur.
Bir başkası kelimenin neden artık kullanılmadığını tartışır.
Sonunda başlangıçta tek cümlelik olan konu, dil tarihi seminerine dönüşür.
Ama en sağlıklı yaklaşım, gördüğümüz her eski kelimeyi modern konuşmaya zorla sokmak değil; anlamını ve tarihî bağlamını öğrenmektir.
Cinsilatif Kelimesi Bugün Kullanılabilir mi?
Teknik açıdan eski bir kelimeyi kullanmak elbette mümkündür. Özellikle edebî metinlerde, mizahi yazılarda, tarihî karakterlerin konuşmalarında veya eski Türkçe üzerine yapılan çalışmalarda bilinçli biçimde kullanılabilir.
Ancak günlük iletişimde anlaşılabilirlik açısından “kadın”, “güzel kadın”, “alımlı kadın” veya bağlama uygun başka çağdaş ifadeler çok daha doğal olacaktır.
Buradaki temel mesele şu:
Bir kelimeyi bilmek, onu mutlaka kullanmamız gerektiği anlamına gelir mi?
Bence dil meraklılarının en sevdiği sorulardan biri tam olarak bu.
Sözlükte gördüğümüz her kelimeyi günlük hayata taşımaya kalksaydık, sabah işe giderken otobüste bir anda divan edebiyatı karakterlerine dönüşebilirdik.
“Şoför bey, cinsilatiflerin bulunduğu bölgeye yanaşır mısınız?”
Muhtemelen otobüste herkes başka yere bakardı.
Sonuç: Cinsilatif Kelimesinin Kısa Özeti
“Cinsilatif”, eski kullanımlı ve Arapça kökenli bir Türkçe kelimedir. Tarihî sözlük kaynaklarında “kadın” ve özellikle “güzel, alımlı, hoşa giden kadın” anlamlarıyla açıklanır. Mynet+1
Kelimenin klasik metinlerde kullanıldığına dair örnekler de bulunmaktadır. TDK'nin yayımladığı Sevda Peşinde metninde kelime tarihî bağlamıyla karşımıza çıkar. Türk Dil Kurumu
Bununla birlikte günümüzde kelime yaygın değildir ve TDK'nin çevrim içi Güncel Türkçe Sözlük sayfasında doğrudan sonuç vermemektedir. TDK Sözlük
Dolayısıyla internette “cinsilatif” kelimesine rastlarsanız şaşırmanıza gerek yok. Büyük ihtimalle karşınızda unutulmaya yüz tutmuş, eski ve oldukça süslü bir kelime vardır.
Belki de asıl ilginç soru şudur:
Günlük dilimizden silinen kaç kelimeyi aslında yeniden keşfetmeye değer bulurduk?
Çünkü dil sadece bugün konuştuğumuz kelimelerden oluşmuyor. Eski kelimeler, bir bakıma geçmişin küçük zaman kapsülleri. Bazen tek bir kelime, eski insanların dünyaya nasıl baktığına dair uzun bir hikâyenin kapısını açabiliyor.
“Cinsilatif” de o kapılardan biri.
Ve kabul edelim, “güzel kadın” demenin on harfli, Arapça kökenli ve bugün neredeyse unutulmuş hâlini öğrenmek, sıradan bir sözlük gezintisinden biraz daha eğlenceli.
Çünkü aynı masada sözlük uzmanı bir kadın da olabilir, kelimenin arkasındaki sosyal anlamı tartışan bir erkek de.
Hatta gruptaki en stratejik kişi şiir yazan üniversite öğrencisi olabilirken, en empatik kişi kelimeyi beş saniyede araştırıp:
“Bunu birine söylerken dikkat edelim, eski ve bugün pek kullanılmıyor”
diyen mühendis olabilir.
İnsanları kategoriye koymak kolaydır; insanları gerçekten tanımak biraz daha fazla emek ister.
Kelimenin Bugünkü Kullanımında Neden Dikkatli Olmak Gerekir?
Bir kelimenin sözlük anlamını bilmek, onu her ortamda rahatlıkla kullanabileceğimiz anlamına gelmez.
“Cinsilatif” bunun güzel bir örneği.
Kelime tarihî olarak kadın ve güzel/alımlı kadın anlamında kullanılmış olsa da modern Türkçede doğal ve yaygın bir hitap biçimi değildir. Üstelik insanları yalnızca fiziksel özellikleri üzerinden tanımlayan ifadeler, bağlama göre rahatsız edici veya küçültücü algılanabilir.
Bu nedenle kelimenin tarihini bilmek ile onu günlük konuşmaya taşımak arasında fark vardır.
Bir roman incelemesinde, eski bir metni açıklarken veya dil tarihi üzerine konuşurken “cinsilatif” oldukça anlamlı bir kelime olabilir.
Fakat iş yerinde yeni tanıştığınız birine:
“Merhaba, oldukça cinsilatif görünüyorsunuz.”
demek...
Açıkçası kelime bilgisi göstermek için biraz fazla riskli bir yöntem.
İnsan kaynakları departmanının sözlük bilgisiyle pek ilgilenmeyebileceğini de hesaba katmak gerekir.
Eski Metinlerde Cinsilatif Kullanımı
Kelimenin tarihî bağlamını görmek açısından eski metinler oldukça değerli.
TDK tarafından yayımlanan Sevda Peşinde adlı metinde “cinsilatif” kelimesi dipnotla açıklanıyor ve “tatlı cins, kadın” biçimindeki tarihî kullanım bağlamı veriliyor. Metnin devamında kadın karakterin fiziksel özellikleri ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Türk Dil Kurumu
Bu bize önemli bir şey gösteriyor: Kelimelerin anlamı sadece sözlük maddesinde değil, kullanıldıkları metnin içinde de anlaşılır.
Bir kelimeyi tek başına görmek başka, bir paragrafın içinde görmek başkadır.
Bu yüzden eski kelimeleri araştırırken sadece “Ne demek?” sorusunu değil, şu soruları da sormak gerekir:
Kim kullanmış?
Kime söylemiş?
Hangi dönemde söylemiş?
Metnin amacı neymiş?
Kelime gerçekten övgü mü ifade ediyor, yoksa bağlama göre başka bir anlam mı taşıyor?
İşte dil araştırmasını eğlenceli yapan taraf da burası.
Cinsilatif ile Benzer Anlamlı Kelimeler Arasında Ne Fark Var?
“Güzel”, “alımlı”, “zarif”, “hoş”, “güzel kadın” gibi ifadeler cinsilatifin anlam alanına yaklaşabilir. Ancak birebir eş anlamlı olduklarını söylemek her durumda doğru olmaz.
Örneğin “zarif” bir insanın davranışını, üslubunu veya görünüşünü anlatabilir.
“Alımlı” daha çok dikkat çekici bir çekicilik ifade eder.
“Güzel” ise çok daha genel bir kelimedir.
“Cinsilatif” ise tarihî kullanımında özellikle kadın ve güzel/alımlı kadın anlamını taşıyan daha eski, bugün yaygın olmayan bir sözcüktür. kelimeler.gen.tr+1
Dolayısıyla kelimeyi modern bir eş anlamlı gibi düşünmek yerine, tarihî ve edebî bir kelime olarak değerlendirmek daha sağlıklı olur.
Forumda Cinsilatif Kelimesini Görürseniz Ne Yapmalısınız?
Bir forumda biri “cinsilatif” yazdı diyelim.
İlk tepki:
“Bu ne?”
olabilir.
İkinci tepki:
“Kesin yazım hatası.”
Üçüncü tepki:
“Yok arkadaşlar, gerçekten kelimeymiş.”
Ve beş dakika sonra konu artık kelimenin anlamından çıkıp Osmanlıca kelimeler, eski romanlar ve “Bunu kim neden kullanmış?” tartışmasına dönüşebilir.
Aslında internet forumlarının güzelliği de biraz burada.
Bir kelime ortaya atılır.
Biri anlamını araştırır.
Başka biri eski bir metinden örnek bulur.
Bir başkası kelimenin neden artık kullanılmadığını tartışır.
Sonunda başlangıçta tek cümlelik olan konu, dil tarihi seminerine dönüşür.
Ama en sağlıklı yaklaşım, gördüğümüz her eski kelimeyi modern konuşmaya zorla sokmak değil; anlamını ve tarihî bağlamını öğrenmektir.
Cinsilatif Kelimesi Bugün Kullanılabilir mi?
Teknik açıdan eski bir kelimeyi kullanmak elbette mümkündür. Özellikle edebî metinlerde, mizahi yazılarda, tarihî karakterlerin konuşmalarında veya eski Türkçe üzerine yapılan çalışmalarda bilinçli biçimde kullanılabilir.
Ancak günlük iletişimde anlaşılabilirlik açısından “kadın”, “güzel kadın”, “alımlı kadın” veya bağlama uygun başka çağdaş ifadeler çok daha doğal olacaktır.
Buradaki temel mesele şu:
Bir kelimeyi bilmek, onu mutlaka kullanmamız gerektiği anlamına gelir mi?
Bence dil meraklılarının en sevdiği sorulardan biri tam olarak bu.
Sözlükte gördüğümüz her kelimeyi günlük hayata taşımaya kalksaydık, sabah işe giderken otobüste bir anda divan edebiyatı karakterlerine dönüşebilirdik.
“Şoför bey, cinsilatiflerin bulunduğu bölgeye yanaşır mısınız?”
Muhtemelen otobüste herkes başka yere bakardı.
Sonuç: Cinsilatif Kelimesinin Kısa Özeti
“Cinsilatif”, eski kullanımlı ve Arapça kökenli bir Türkçe kelimedir. Tarihî sözlük kaynaklarında “kadın” ve özellikle “güzel, alımlı, hoşa giden kadın” anlamlarıyla açıklanır. Mynet+1
Kelimenin klasik metinlerde kullanıldığına dair örnekler de bulunmaktadır. TDK'nin yayımladığı Sevda Peşinde metninde kelime tarihî bağlamıyla karşımıza çıkar. Türk Dil Kurumu
Bununla birlikte günümüzde kelime yaygın değildir ve TDK'nin çevrim içi Güncel Türkçe Sözlük sayfasında doğrudan sonuç vermemektedir. TDK Sözlük
Dolayısıyla internette “cinsilatif” kelimesine rastlarsanız şaşırmanıza gerek yok. Büyük ihtimalle karşınızda unutulmaya yüz tutmuş, eski ve oldukça süslü bir kelime vardır.
Belki de asıl ilginç soru şudur:
Günlük dilimizden silinen kaç kelimeyi aslında yeniden keşfetmeye değer bulurduk?
Çünkü dil sadece bugün konuştuğumuz kelimelerden oluşmuyor. Eski kelimeler, bir bakıma geçmişin küçük zaman kapsülleri. Bazen tek bir kelime, eski insanların dünyaya nasıl baktığına dair uzun bir hikâyenin kapısını açabiliyor.
“Cinsilatif” de o kapılardan biri.
Ve kabul edelim, “güzel kadın” demenin on harfli, Arapça kökenli ve bugün neredeyse unutulmuş hâlini öğrenmek, sıradan bir sözlük gezintisinden biraz daha eğlenceli.